Antarktika’da Su Altı Kanyonları Keşfedildi

Sonuçları Marine Geology dergisinde yayımlanan araştırmaya göre bilim insanları, Antarktika’da kimilerinin derinliği 4.000 m’ye ulaşan 332 su altı kanyonu keşfetti.

Dik yamaçları ve derin vadileri ile oldukça çarpıcı jeolojik yapılar olan kanyonlar denizin tabanında da oluşabilir. Su altı kanyonları özellikle kıtasal kabuğun deniz tabanına doğru uzandığı bölümler olan kıta kenarlarında yaygın olarak görülür.

Buzulların hareketiyle taşınan tortullar, denize ulaştıklarında su altındaki dik yamaçların üzerinde birikebilir. Bu malzemeler zamanla kayarak çöker ve su altında “türbidit” adı verilen yoğun akıntılar oluşturur. Su altı kanyonları türbidit akımlarının deniz tabanını aşındırması sonucu oluşur. Bu jeolojik yapılar küresel iklim üzerinde önemli etkilere sahiptir.

Su altı kanyonları, Antarktika’da kıyıya yakın sığ bölgeler ile okyanusun derinliklerini birbirine bağlayan kanallar gibidir. Deniz buzulları oluşurken çevresinde açığa çıkan soğuk ve tuz oranı yüksek sular su altı kanyonları boyunca okyanusun derinlerindeki daha ılık olan deniz suyu ile karışır. Bu, atmosferdeki karbondioksidin okyanuslarda uzun süre depolanmasında çok önemlidir. Aynı zamanda Güney Okyanusu’nun görece derinlerindeki ılık ve tuzlu sular, su altı kanyonları boyunca yüzeye taşınarak buz sahanlığının tabanında erimeye neden olur. Dolayısıyla su altı kanyonlarının küresel iklim sistemi ve küresel ısınma üzerindeki etkilerinin anlaşılması oldukça önemlidir.

Su altı kanyonlarının küresel ölçekteki envanterinin oluşturulmasına yönelik geçmiş yıllarda çalışmalar yapılmış ve kutup bölgelerindeki su altı kanyonlarının ortalama büyüklüğünün diğer bölgelerdeki kanyonlarınkinin yaklaşık iki katı düzeyinde olduğu belirlenmişti.

İrlanda’daki College Cork Üniversitesi ve İspanya’daki Barcelona Üniversitesinden bilim insanları ise Antarktika’daki su altı kanyonlarının haritalandırılması ve özelliklerinin belirlenmesi amacıyla bir çalışma gerçekleştirdi. Yeni araştırmada bilim insanları Antarktika çevresinde birbirine bağlı kollardan oluşan 332 su altı kanyon sistemi ve 3.291 kanyon kolu olduğunu belirledi. Belirlenen kanyon sistemlerinin kimilerinin derinliği 4.000 m’ye ulaşıyor.

Araştırmacılar aynı zamanda Doğu Antarktika’da kanyon sistemlerinin daha uzun ve dallanmış kollardan oluştutğunu, Batı Antarktika’dakilerin ise daha kısa ve daha az dallanmış olduğunu belirledi. Bu durum, iki bölge arasında buzulların oluşma zamanı ve biçiçmi açısından belirgin farklılıklar olduğunu ortaya koyuyor. Örneğin Batı Antarktika Buz Örtüsü’nden yaklaşık 7 milyon yıl önce oluşan Doğu Antarktika Buz Örtüsü’nde görülen su altı kanyon sistemleri daha karmaşık.

Kaynak

Sarıgül, Tuba E., Antarktika’daki Su Altı Kanyonları. Bilim ve Teknik 697(Aralık 2025): 6-7.