Beyaz Kıtada Kimyasal Kalıntı İzleri İzleniyor

9. Ulusal Antarktika Bilim Seferi (TAE-IX) ülkemizi beyaz kıtada temsil etmek üzere yola çıkan 16’sı Türk, 20 araştırmacının katılımıyla geçtiğimiz yılın şubat ayında gerçekleşmişti. 19 değişik bilimsel projenin yürütüldüğü seferde iklim değişikliğinden biyoteknolojiye, çevre biliminden uzay gözlemlerine dek çok değişik alanlarda eş zamanlı incelemeler yapıldı. Sefere katılan araştırmacılardan biri olan Dr. Öğr. Üyesi Buse Tuğba Zaman’ın Antarktika Yarımadası açıklarında topladığı örneklerde çevre için risk oluşturabilen türlü kimyasal kalıntıların belirlemesine yönelik araştırması, Nature dergisinde haber konusu oldu.

Besin ya da solunum gibi yollarla canlıların vücuduna girebilen ağır metal, pestisit, mikroplastik parçacıkları gibi kimyasal kalıntılar dokularda zamanla birikerek canlı sağlığı üzerinde zararlı etkilere yol açabilir. Bir bölümü dışkı yoluyla vücuttan atılan bu kalıntıların miktarı, yapılan çözümlemelerle belirlenebilir. Ancak bu kalıntıların miktarları çoğu zaman standart laboratuvar aygıtlarının ölçüm sınırının altındadır. Bu nedenle ayrıntılı biçimde çözümlenmeleri oldukça güçtür. Yıldız Teknik Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Kimya Bölümü Öğr. Üyesi Prof. Dr. Sezgin Bakırdere ve ekibince yürütülen proje kapsamında sefere katılan Buse Tuğba Zaman, Antarktika Yarımadası açıklarındaki Horseshoe Adası’nda yaşayan Adelie penguenlerinden (Pygoscelis adaliae) dışkı örnekleri topladı. Proje ekibi, kimyasal kalıntı yoğunluğunun düşük olduğu örneklerdeki parçacıkları önce ayıran, sonra standart laboratuvar aygıtlarıyla belirlenebilecek yoğunluğa getiren bir yöntem geliştirdi. Böylece laboratuvar aygıtlarıyla normalde belirlenemeyen kimyasal kalıntılar, nanogram (milyarda bir gram) hatta pikogram (trilyonda bir gram) düzeylerinde ölçülebilir duruma geliyor. Proje kapsamında penguenlerle birlikte fok dışkılarından ve okyanus suyundan da örnekler alındı.

İnsan etkisinin en sınırlı olduğu kıta olan Antarktika, iklim değişikiğinin etkilerini doğrudan gözlemlediğimiz nadir bölgelerden biri. Dolayısıyla bu araştırma yalnızca kimya bilimine yaptığı katkılarla değil, gezegenimizle ilgili uzun vadeli değişimleri izlemek açısından da çok önemli.

T.C. Cumhurbaşkanlığı himayalerinde, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı sorumluluğunda, TÜBİTAK Kutup Araştırmaları Enstitüsünce (KARE) yürütülen Ulusal Antarktika Bilim Seferleri, ülkemizde genç bilim insanlarına kazandıracağı uluslararası deneyimler bakımından büyük önem taşıyor. Antarktika’daki Türk Bilim Üssü, Türk bilim insanlarının kutup araştırmaları yürütmesine katkı sağlamanın yanı sıra Türkiye’nin kutuplardakki kalıcı varlığını  da simgeliyor.

Kaynak

Yetiş Avcı, Hayriye,. Beyaz Kıtada Kimyasal Kalıntıların İzleri Takip Ediliyor. Bilim ve Teknik 698(Ocak 2026): 6.

Nature