Dünya’nın En Yaşlı Kayaçları

Yeryüzünde yaşı 3,8 milyarın üzerinde olduğu bilinen çok az kayaç vardır. Bilim insanlarının yaşı üzerinde uzlaştığı kayaçların en yaşlısı Kanada’nın kuzeybatısında yer alıyor. Yaklaşık 4 milyar yıllık bu kayaçlar Dünya’nın ilk jeolojik zamanı olan Hadeen ile ikinci jeolojik zamanı olan Arkeen arasındaki geçiş dönemine ait. Geçmişte, Batı Avustralya’da bulunan 4,4 milyar yıllık zirkon mineralleri gibi daha genç kayaçların içinde korunan Hadeen Zamanı‘ndan kalma mineraller keşfedilmişti. Ancak yaşı üzerinde uzlaşmaya varılmış, Hadeen Zamanı‘ndan kalma, yığınlar halinde yer kabuğu kütleleri ise bulunmuyordu.

Ottawa Üniversitesinden yer bilimci Jonathan O’Neil ve arkadaşları 2008’de Kanada’da Hudson Körfezi’ndeki kayaçların Hadeen Zamanı‘ndan kalma olduğunu öne sürmüşlerdi. Radyoaktif samaryum-146 izotoplarının bozunmasının kayaçlarda bıraktığı kimyasal izlerin çözümlenmesine dayalı çalışmara göre bölgedeki Nuvvuagittuq kayaçları günümüzden 4,3 milyar önce yaşanmış bir lav akıntısıyla oluşmuş olmalıydı. Ancak başka araştırmacılar, Hadeen Zamanı‘ndan kalma kayaçların daha genç kayaçların içine karışmış olabileceğini öne sürmüş ve O’Neil ve arkadaşlarının bu çıkarımlarına kuşkuyla yaklaşmıştı. O’Neil ve arkadaşları yakın zamanlarda Science’ta Nuvvuagittuq kayaçlarının yaşı ile ilgili yeni bir çalışma yayımladı. Araştırmacılar, bir zamanlar eriyik haldeyken ana Nuvvuagittuq kayaçlarının içine sokulmuş kayaları çözümleyerek tarihlendirme yaptı. Biri samaryum-146 izotoplarının neodim-142 izotoplarına, diğeri samaryum 147 izotoplarının neodim-143 izotoplarına bozunumuyla ilgili çözümlemelerin her ikisi de kayaçların yaşının 4,16 milyar yıl dolayında olduğunu gösterdi. Bu sonuçlar, araştrımacıların Nuvvuagittuq  kayaçlarının Hadeen Zamanı‘ndan kalma olduğu savını destekledi.

Kaynak

Ocak, Mahir E., Dünya’nın En Yaşlı Kayaçları. Bilim ve Teknik 693(Ağustos 2025): 8-9.