Eski Arkeen(Paleoarchean) Zamanı
Paylaş
Arkeen Üst Zamanı‘nın ikinci alt zamanı olan Eski Arkeen(Eoarchean) Zamanı, yaklaşık 3,6 milyar yıl önce Erken Arkeen Zamanı‘nın bitişiyle başlayıp yaklaşık 3,2 milyar yıl önce Orta Arkeen Zamanı‘nın başlamasına dek sürmektedir.
Bu dönemde oluşmuş olan 3,5 milyar yıllık kayaçlarda yeryüzündeki ilk atmosferin, okyanusların ve canlıların kalıntıları gözlenebilmektedir.
Güney Afrika’da 3,52 milyar yaşındaki Theespruit Formasyonu ile
3,26-2,23 yaşındaki Mapepe Formasyonu’nda ve 3,4 milyar yaşındaki Kromberg Formasyonu’nda , Avustralya’da 3,48 milyar yaşındaki Dresser Formasyonu ile Marble Bar Çakmaktaşı oluşumlarında ve 3,4 milyar yaşındaki Strelley Pool Formasyonu’nda, Hindistan’da 3,2 milyar yaşındaki Sargur Formasyonu’nda yaşamsal izler keşfedilmiştir. Ayrıca Avustralya’daki Pilbara Çekirdeği’ndeki(kalkan/kraton) Warrawoona Fosil Grubu’nda hidrotermal sıcak suların etkisi altında oluşmuş kayaçlarda bulunan 3,42 milyar yaşındaki mikrobiyal yapılar ve mikrofosil benzeri kalıntılar Dünya’daki yaşamın derin hidrotermal bacaların çevresinde başladığı görüşünü desteklemektedir.
Bu dönemde Avustralya’daki Pilbara ve Güney Afrika’daki Kaapvaal çekirdekleri 3,5 ile 3,2 milyar yıl önce yaşanan yanardağ etkinlikleriyle oluşmuştur. Ayrıca yine Güney Afrika’daki Barberton Yeşiltaş Kuşağı ve Kromberg Yanardağ oluşumlarından elde edilen bulgular pul tektonizması adı verilen bir kabuk oluşum modelini ortaya koymuştur. Bu model bugünkü levha tektoniğinden önce özellikle kıtasal kabuk oluşumunda etkili olmuştur.
Dünya’da iz bırakan en eski gök taşı çarpması olayı bu dönemde, yaklaşık 3,47 milyar yıl önce, Pilbara Çekirdeği’nde yaşanmıştır. Çarpan gök taşının en az 100 km çapında bir krater oluşturduğu düşünülmektedir. Çarpma sonucunda yüzey sarsıntısı, tsunamiler ve küresel ekojenik değişiklikler ile birlikte yer kabuğunda kimi değişikliklerin yaşanmış olabileceği düşünülmektedir. Yine bu dönemde ayrıca Dünya tarihindeki en büyük gök taşı çarpması olayı yaşanmıştır. Yaklaşık 37–58 km arasında çapı olduğu düşünülen bir gök taşı yaklaşık 3,26 milyar yıl önce bugünkü Güney Afrika’ya çarpmış ve yaklaşık 500 km çapında bir krater oluşturmuştur. Barberton Yeşiltaş Kuşağı’nda bulunan izlere göre neredeyse tüm Dünya’da yarım saate varan sarsıntıların yaşandığı düşünülen çarpma sonrasında olağanüstü büyüklükte tsunamiler oluşmuş, artan sıcaklık nedeniyle okyanuslar kaynayıp yer kabuğu kısmen de olsa buharlaşmıştır. Atmosfere karışan sıcak toz ve buhar ise yeniden yeryüzüne inerek küresel sonuçlar ortaya çıkarmıştır. Bu durumun kısa vadede yeryüzündeki yaşamı olumsuz etkilemiş olduğu ancak orta vadede mikrobiyal yaşamın patlama yaptığı düşünülmektedir.
Kaynakça
Lepot, K., (2020). Signatures of early microbial life from the Archean (4 to 2.5 Ga) eon. Earth-Science Reviews, 209. doi.org/10.1016/j.earscirev.2020.103296
Pattern of cell division in ∼3.4 Ga-old microbes from South Africa. Precambrian Research, 331. doi.org/10.1016/j.precamres.2019.105357
king it thick: a volcanic plateau origin of Palaeoarchean continental lithosphere of the Pilbara and Kaapvaal cratons. Geological Society, London, Special Publications, 389, 83-111. doi.org/10.1144/SP389.12
Grosch, E. G., Viola, G., Ndlela, S. (2020). Geological record of Paleoarchean oceanic flake tectonics preserved in the c. 3.3 Ga Kromberg volcanic type section, Barberton greenstone belt, South Africa, Precambrian Research, 346. doi.org/10.1016/j.precamres.2020.105815
Kirkland, C. L., Johnson, T. E., Kaempf, J., Ribeiro, B. V., Zametzer, A., Smithies, R. H., McDonald, B., (2025). A Paleoarchaean impact crater in the Pilbara Craton, Western Australia, Nature Communications, 16.
Drabon, N., Knoll, A. H., Lowe, D. R., Mucciarone, D. A., (2024). Effect of a giant meteorite impact on Paleoarchean surface environments and life, Earth, Atmospheric, and Planetary Sciences, 121. doi.org/10.1073/pnas.2408721121
Cavalazzi, B., Lemelle, L., Simionovici, A., Cady, S. L., Russell, M. J., Bailo, E., Canteri, R., Enrico, E., Manceau, A., Maris, A., Salome, M., Thomassot, E., Bouden, N., Tucoulou, R., Hofman, A., (2021). Cellular remains in a ~3.42-billion-year-old subseafloor hydrothermal environment, Science Advances, 7. 10.1126/sciadv.abf396
