Her Beş Ülkeden Dördü Deniz Suyunu Arıtıyor
Paylaş
Birkaç yıl önce Yakub Baloc ve ailesi, akarsular ve kuyular kuruduğu için neredeyse Pakistan’ın güneyindeki Keti Bandar’da bulunan evlerini terk edecekti. İçme suyu bulmak güçtü ve topraklarından verim alamadı. Kendisi de bir çiftçi olan Baloc “Delhi’den, Bombay’dan, Çin’den insanlar gelip bizden pirincimizi, buğdayımızı, sebzelerimizi alırdı.” diyor. “Ancak 50.000 hektardan çok toprağımız ekilemez duruma geldi.”
Birçok kişi ata topraklarını terk etmek durumunda kaldı. Baloc da aynısını yapmak üzereydi. Ta ki hükümet bir işletme açıp, Umman Denizi’nin suyundan içme suyu üretene dek. Şimdi tuzlu suyla dolu olan sulama kanallarında yengeç yetiştirerek ve ekebileceklerini ekmeyi sürdürerek geçinmeye çalışıyorlar.
Küresel ısınma nedeniyle tatlı su daha az bulunur duruma gelirken, Pakistan dünya genelinde deniz suyu arıtma kapasitesini artıran çok sayıda ülkeden biri oldu.
Çok da uzun olmayan bir süre önce deniz suyu arıtmak Orta Doğu’nun zengin ve kurak ülkelerine özgü bir şeydi. Ancak küresel ısınma bu durumu değiştirdi. Su endüstrisine piyasa istihbaratı sağlayan Küresel Su İstihbaratı’na(GWI) göre şu anda her beş ülkeden dördü içme ve diğer kullanım amaçları için deniz suyu arıtıyor ve bu sayı yükselmeyi sürdürüyor.
Bu arada Kuveyt, Umman ve Suudi Arabistan’daki su tedariğinin %80’i tuzdan arıtılmış sudan geliyor. Ya deniz suyu ya da yer altındaki acı sular arıtılıyor.
İsrail ve ABD’nin, İran’ın nükleer tesislerini hedef alan saldırısı sırasında, Katarlı yetkililer Körfez’de olası kirlilik alarmı vermişlerdi. Çünkü burası şu anda Katar, BAE ve Kuveyt’in başlıca su kaynağı.
Neden Yeterli Tatlı Su Yok?
Sorun şu; Dünya yüzeyinin neredeyse üçte ikisi suyla kaplı. Ancak BM bunun yalnızca %0,5’inin kullanılabilir tatlı su olduğunu söylüyor. Bu oran da artan sıcaklıklar ve kuraklık nedeniyle hızla azalıyor.
Su Ekonomisi Küresel Komisyonları’nın 2023 raporunda, dünya nüfusunun 2050 itibarıyla 9,7 milyara çıkması beklenirken, 2030’da %40’lık bir arz açığı olacağı uyarısında bulunuldu.
Yolsuzluk ve su kaynaklarının kötü yönetimi de birçok ülkedeki akut su sorununu daha da büyüttü.
Dünyadaki suyun %95’i okyanuslardayken, pek çok kişi deniz suyunun potansiyel çözüm olduğunu söylüyor. Ancak şu anda küresel su kullanımındaki payı çok küçük.
Küresel Yayılma
Çalışmalar, tuzlu su arıtma tesislerinin Dünya genelinde 20.000’den çok yerde yapıldığını ve 10 yıl öncesine göre iki katına çıktığını gösteriyor.
Dünya’nın önde gelen su kuruluşlarından, tuzlu su arıtma alanında da deneyimli Veoila’nın CEO’su Estelle Brachlianoff “Tuzlu su arıtma piyasasının gelecek beş yıl içinde büyümesi bekleniyor. Özellikle de Orta Doğu, Kuzey Afrika, Asya-Pasifik ve bazı Avrupa ülkelerinde.” diyor.
GWI’ın topladığı verilere göre 160 dolayında ülkede, deniz suyundan tuz arıtan kuruluşlar bulunuyor. Kuruluş tuzdan arıtılan suyun ortalama %60’ının halka içme suyu sağladığını belirtiyor.
Su güvenliğine odaklanan araştırma kurumu Uluslararası Su Yönetim Enstitüsü’nün(IWMI) Genel Müdür Yardımcısı Rachael McDonnell “Tuzlu suyun arıtılması birçok ülkeye kronik su baskısıyla başa çıkmasında yardımcı oldu.” diyor. “Tuzlu su arıtma kuraklık tehdidi altındaki tüm yerler için geçerli bir çözüm değil. Ancak kuraklık ve artan talep karşısında birçok ülkenin su güvenliğini geliştirmesinde önemli görev üstlendi.”
GWI, sektörün yılda %10’dan çok bir hızla büyüdüğünü öngörüyor. Kuruluş son 15 yılda tuzlu suyu arıtma yöntemiyle içme suyu üretiminin Dünya’nın tüm bölgelerindeki 60’tan çok ülkede önemli oranda arttığını söylüyor. Kimi yerlerde üretim iki, üç, dört katına çıkarken, kimi yerlerde 10 ila 50 katlık olağanüstü bir büyüme kayıtlara geçti.
GWI’a göre en çok deniz suyu arıtan ülke günde 13 milyon litreyle(5200 olimpik boyutlardaki havuzu doldurmaya yeterli) Suudi Arabistan. Bangladeş, Hindistan ve Pakistan ise tuzlu su arıtma teknolojisini yalnızca deniz suyunda değil, deniz suyunun yaklaşıp yer altı sularını kirlettiği alanlardaki suyu arıtmak için de kullanıyor.
Tuzlu Su Nasıl Arıtılıyor?
Suyu tuzdan arıtma işlemi genelde iki yöntemle yapılıyor. İlki en çok görülen ve en az enerji kullanılan ters osmoz yöntemi. Bu yöntemde suya basınç uygulanıp, tuz ve diğer kimyasalları tutan yarı geçirgen bir zardan geçiriliyor.
İkinci yöntem termal arıtma. Bu yöntemde deniz suyu ve acı su ısıtılıyor, daha sonra buharlaşıyor ve yoğunlaşan buhar tatlı su olarak toplanıyor.
Maliyet
Tuzlu su arıtmak geleneksel olarak pahalı bir teknoloji. Ancak daha ucuz olan yenilenebilir enerji etkinliği artırdı ve son yıllarda maliyetleri aşağı çekti. Gerçekte uzmanlar tuzlu suyu arıtma maliyetinin 1970’ten bu yana %90 azaldığını söylüyor.
IWMI’nin araştırmasına göre arıtma kuruluşlarını Güneş enerjisiyle birleştirmek, 2040 itibarıyla birçok kıyı bölgesinde maliyeti daha da düşürebilir. Ancak Veoila günde 500 milyon litre su üreten bir arıtma kuruluşuna 500 milyon $ dolayında yatırım yapılması gerektiğini söylüyor.
Arıtılmış deniz suyunu kurak iç bölgelere taşımak da göz önünde bulundurulması gereken bir diğer büyük harcama kalemi.
Güney Asya’da 100 küçük arıtma kuruluşu kurulmasına yardımcı olan WaterAid adlı hayır kuruluşundan iklim değişikliği, su, arıtma ve hijyen uzmanı Shakel el Hayat “Gelişmekte olan ülkelerde maliyet bir engel olmayı sürdürüyor.” diyor. “Bu ülkelerin birçoğunda büyük deniz suyu arıtma kuruluşları yerine, acı taban suyunu arıtan küçük ölçekli, Güneş enerjili kuruluşlar kurmak daha anlamlı.”
Atık Tuzlu Su
Tuzlu su arıtma sürecindeki en büyük güçlüklerden biri, arıtılmış su alındıktan sonra geriye kalan çok yoğun tuzlu sudan kurtulmak. Bu yoğun tuzlu suyu denize geri bırakmak deniz suyunun tuz oranını ve ısısını artırıyor. Bu da deniz ekosistemlerine büyük zarar verebiliyor, hatta atık suyun boşaltıldığı alanlarda ölü bölgeler ortaya çıkabiliyor.
Birleşmiş Milletler Çevre Programı “Çoğu tuzlu su arıtma sürecinde üretilen her 1 litre su başına, 1,5 litre klor ve bakırla kirlenmiş su ortaya çıkartılıyor.” diyor. “Bu su düzgün bir biçimde çözünmeden geri dökülürse oluşan yoğun zehirli tuzlu su, kıyı ve deniz ekosistemlerini olumsuz etkileyebiliyor.”
Bilim insanları Mısır ve Suudi Arabistan’ı ayıran Akabe Körfezi’nde atık tuzlu suyun mercan kayaları ve algler üzerinde büyük bir olumsuz etkisi olduğunu belirledi. Ancak hızla ısınan ve susayan bir dünyada ekolojik maliyet Dünya’nın neredeyse her bölgesindeki deniz suyu arıtma eğilimini etkilemiyormuş gibi görünüyor.
