Kazakistan’da 3.600 Yıllık Kent Bulundu
Paylaş
Kazakistan’da ortaya çıkarılan gelişmiş bir Tunç Çağı kenti, bozkır toplumlarına ilişkin bakış açımızı değiştiriyor. Arkeologlar, metal işçiliği, konutlar ve büyük bir yapı barındıran, “Yedi Vadi Kenti” olarak adlandırılan geniş bir Tunç Çağı “proto-kenti” keşfetti.
Yeni bir çalışmaya göre, Kazakistan bozkırında ortaya çıkarılan bu geniş yerleşim, yaklaşık 3.600 yıl önce kendi döneminde büyük bir öncü kent olmalıydı. Semiyarka adlı erken kent 140 hektara yayılıyordu; bu büyüklük, bölgedeki çağdaş köylerden dört kat daha fazla. MÖ 1.600’e tarihlenen bu alan, bölgede metalürji ve kalay-bronz üretimine ayrılmış önemli bir alanın bulunduğu ilk yerleşim olarak öne çıkıyor. Çalışma Antiquity dergisinde yayımlandı.
Araştırmanın birinci yazarı, University College London’dan arkeolog Miljana Radivojević, “Semiyarka bozkır toplumlarına ilişkin anlayışımızı dönüştürüyor. Bu yerleşim, göçer toplulukların, büyük ölçekli metalürjik üretim merkezli kalıcı ve iyi örgütlenmiş yerleşimler kurup sürdürebildiklerini gösteriyor.” diyor.
Alan, Kazakistan’ın kuzeydoğusunda, İrtiş Irmağı’nın üzerinde bir sırtın tepesinde, bir vadi ağını görecek biçimde konumlanıyor. Bu egemen konumu, bilim insanlarının ona “Yedi Vadi Kenti” lakabını takmasına yol açtı; konumu kentin ırmak boyunca hareketi denetlemiş olabileceğini düşündürüyor.
Ekip, bölgeyi dronelarla tarayıp alanın değişik bölümlerinde kazılar yürütürken, birbirine doğru açılan iki sıra toprak set belirledi; bunlar daha küçük yapılara bölünmüştü. Setlerin iç yüzlerinde kerpiçten duvarlar vardı ve bunlar tek tek konutları sınırlandırmış olabilir. İki sıranın birleştiği yerde daha büyük bir merkezi yapı bulunuyordu. Bu yapı diğerlerinin yaklaşık iki katı büyüklüğündeydi ve araştırmacıların önerisine göre ritüeller için ya da yönetim amaçlı kullanılmış olabilir.
Toprak setlerinden birinin güneydoğusunda, metal yapıtlarla, cevherlerle ve cürufla dolu bir alan belirlendi; bu da alanın metal işçiliği için kullanıldığını gösteriyor. Radivojević, buranın bakır ve kalay bronzunun (bakır-kalay alaşımı) endüstriyel üretiminin erken bir örneği olabileceğini belirterek, bunun “uzun süredir arkeolojik kayıtlarda eksik kalan, Avrasya’nın Tunç Çağı ekonomisinin köşe taşlarından” biri olduğunu söylüyor. Yapıtların üretiminde kullanılan metal cevherlerinin büyük olasılıkla Kazakistan, Rusya, Moğolistan ve Çin sınırlarının kesiştiği Altay Dağları’ndaki yakın yataklardan geldiği düşünülüyor. Bu önemli konumu ve ırmağa yakınlığı sayesinde Semiyarka, bölgedeki ticaret ve dağıtımın merkezi işlevini görmüş olabilir.
Çalışmanın ortak yazarı, Durham University’den Dan Lawrence, “Semiyarka’nın ölçeği ve düzeni, bozkır kuşağında şimdiye dek gördüğümüz hiçbir şeye benzemiyor.” diyor. Erken kent, o dönemde bozkır topluluklarında yaygın olan küçük kamp ve köylerden çok daha büyük. Lawrence, arkeolojik buluntuların “buradaki Tunç Çağı topluluklarının, eski dünyanın geleneksel olarak ‘kentsel’ sayılan bölgelerindeki çağdaşlarıyla benzer, gelişkin ve planlı yerleşimler geliştirdiklerini” gösterdiğini de ekliyor.
Araştırmacılar, gelecekteki kazıların Semiyarka’nın daha geniş bölge içindeki rolünü netleştirmeye yardımcı olabileceğini belirtiyor.
