Rekor Hızla Büyüyen Başıboş Gezegen
Paylaş
Gök bilimciler uzayda başıboş dolaşan ve oluşumu süren bir gezegenin rekor hızla çevresindeki gaz ve toz bulutundan madde yakaladığını belirledi. Kütlesi Jüpiter’inkinin 5-10 katı olan gezegen her saniye altı milyar ton kütle kazanıyor.
Bugüne dek keşfedilmiş gezegenelerin neredeyse tümü bulundukları sistemin merkezindeki bir yıldızın çevresinde dolanır. Ancak az sayıda da olsa hiçbir yıldızın çevresinde dolanmayan, uzayda tek başına dolaşan gezegenler olduğu biliniyor. Başıboş gezegenler olarak adlandırlan bu gezegenlerin nasıl ortaya çıktığı bugün tam olarak anlaşılabilmiş değil. Bu gezegenler uzayda yıldızlara benzer bir biçimde oluşuyor olabilir ya da bir yıldız sisteminin içinde sıradan gezegenler gibi oluştuktan sonra, bir yolla, sistemin dışına atılıyor olabilir. Yakın dönemlerde bilimsel çalışmalara konu olan bir başıboş gezegen ise bu gezegenlerin en azından bir bölümünün yıldızlara benzer bir biçimde ortaya çıktığını gösteriyor.
Bilimsel kaynaklarda Cha 1107-7626 olarak adlandırılan, kütlesi Jüpiter’inkinin 5 ila 10 katı olan başıboş gezegen Dünya’ya yaklaşık 620 ışık yılı uzaklıkta ve Bukalemun Takımyıldızı’nda yer alıyor. Ağustos 2025’te yapılan gözlemler sırasında gezegenin çevresinden saniyede altı milyar ton kütle kazandığı belirlendi. Bu hız herhangi bir tür gezegenin oluşumu açısından bir rekor olarak kayıtlara geçti. Çalışmaya konu olan gözlemler Şili’deki Atacama Çölü’nde yer alan Avrupa Güney Gözlemevine (ESO) ait Çok Büyük Teleskop (VLT) ile yapıldı.
Araştırmacılar rekor hızla kütle kazanma döneminin öncesinde ve sonrasında sistemden yayılan ışığı da gözlemleyerek sürecin ayrıntılarını inceledi. Elde edilen sonuçların en önemlilerinden biri kütle kazanım sürecinde manyetik etkinliklerin etkin olduğunun belirlenmesi oldu. Her ne kadar yıldızların oluşumunda etkin olduğu bilinse de daha önceleri manyetik alanların, gezegenlerin oluşumunda da etkin olduğuna ilişkin bir bulgu yoktu. Elde edilen sonuç gezegenler gibi görece küçük kütleli gök cisimlerinin de çevrelerindeki gaz ve toz bulutundan kütle kazanmalarını sağlayacak düzeyde büyük manyetik alanlar üretebileceğini gösteriyor.
Araştırmacılar, kütle kazanım süreci sırasında gezegeni çevreleyen gaz ve toz bulutunun kimyasında da değişimler olduğunu belirledi. Kütle birikim sürecinin öncesinde sistemden yayılan ışıkta su buharının varlığına ilişkin bir iz bulunmazken kütle birikimi sırasında ise su buharının varlığını gösteren sinyaller belirlendi. Bu olgu da daha önce yıldızların oluşum süreçlerinde gözlenmemişti.
Başıboş gezegenler ile ilgili bilimsel çalışmaları güçleştiren bir etken de yıldızlara göre hem çok daha ufak hem de çok daha soluk olan bu gök cisimlerini teleskoplarla belirlemek. Avrupa Güney Gözlemevine (ESO) ait Aşırı Büyük Teleskop’un (ELT) kurulumunun bitirilip çalışmaya başlamasından sonra başıboş gezdegenlerle ilgili araştırmaların ivme kazanması bekleniyor.
Ayrıntılı bilgiye Victor Almendros-Abad ve arkadaşlarının The Astrophysical Journal Letters’ta yaımladıkları makaleden ulaşabilirsiniz.
Kaynak
Ocak, Mahir E., Rekor Hızla Büyüyen Başıboş Gezegen. Bilim ve Teknik 696(Kasım 2025): 11-12.
