Tavuk Büyüklüğünde Dinozor Keşfedildi
Paylaş
İspanya’nın kuzeyinde bulunan alışılmadık düzeyde küçük kemikler üzerinde yapılan uzun bir inceleme, bunların daha önce bilinmeyen, tavuk büyüklüğünde minik bir dinozora ait olduğunun belirlenmesini sağladı. Yeni türe Foskeia pelendonum adı verildi. Yaklaşık 125 milyon yıl önce gezegenimizde yaşadığına inanılan bu canlı, ornithopod adı verilen soyu tükenmiş bir otçul dinozor grubuna ait.
Araştırmalar, boyutuna karşın dinozorun beklenmedik biçimde gelişmiş bir kafatasına sahip olduğunu ortaya koydu. İspanya’daki La Laguna Üniversitesinden paleontolog Penélope Cruzado-Caballero, “Anatomik yapısı, evrim ağacını değiştirebilecek türden garip bir yapıya sahip.” dedi.
Arjantin’deki Río Negro Ulusal Üniversitesinden paleontolog Paul-Emile Dieudonné önderliğindeki uluslararası bir ekibin 2013’ten beri üzerinde çalıştığı araştırmaya göre, bulunan fosiller en az beş değişik bireye ait. Dieudonné BBC’ye verdiği demeçte, “Bence bu keşfin en ilginç yanı, hâlâ bulunacak çok sayıda fosil materyali olduğunu ve bunların çoğunun küçük boyutlu dinozorlara ait olacağını göstermesi.” dedi. “Küçük boyutlu dinozorlar, daha önce düşündüğümüzden çok daha çeşitliydi ve bildiğimiz grupların çoğunun zamanla büyüyen küçük boyutlu dinozorlardan türemiş olması olanaklı.” diye ekledi.
Bulması Daha Güç
Ancak Dieudonné’nin belirttiğine göre, daha küçük dinozorlara ait kalıntılar daha kırılgan ve bulunması daha güç. “Ne yazık ki, küçük parçalar çok daha fazla ufalanıyor… kimi küçük kemik parçacıkları daha kolay kayboluyor.” diye ekledi.
Belçika’daki Vrije Universiteit Brussel’den paleontolog Koen Stein’e göre, bu dinozor alışılmadık düzeyde küçüktü. Boyunun yaklaşık 25 ila 30 cm olduğu, bunun da bir tavuk büyüklüğüne denk geldiği düşünülüyor. Stein, BBC’ye verdiği demeçte, bugüne dek bulunanlar göz önüne alındığında, “Bunun Avrupa kıtasındaki en küçük dinozorlardan biri, hatta belki de en küçüğü olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz ve belki de Dünya çapındaki en küçük dinozorlardan biri olmaya aday olabilir.” dedi.
Fosillerin küçük boyutu, dinozorların genç bireyler olabileceğini düşündürebilir. Ancak daha ayrıntılı bir inceleme bunun aksini gösterdi. Stein, en az birinin yetişkin olduğunu belirterek, gençken yüksek olasılıkla dört ayak üzerinde yürüdüklerini, yetişkin olduklarında ise iki ayak üzerinde yürümeye daha yatkın duruma geldiklerini sözlerine ekledi.
Foskeia, ornithopodlar içinde bir grup olan rhabdodonların bilinen en eski örneği. Dieudonné, Rhabdodonların “yüksek olasılıkla en başından beri çok küçük olduklarını” ve bunun da “avcılardan kurtulmalarını sağladığını” açıkladı. “Küçük boyut uzun mesafe koşusu için uygun değil, daha çok hızlıca saklanacak bir yer bulmak için ideal.” diye ekledi.
Onlarca Yıl Süren Keşif
Fosillerin çoğu 1998’de bulundu, aynı bölgeden sonraki yıllarda da birkaç fosil daha çıkarıldı. Ancak bunların belirlenmesi yıllar sürdü. Bu alanı ilk keşfeden ve kalıntıların çoğunu toplayan kişi, çalışmanın ortak yazarlarından biri olan ve İspanya’nın kuzeyindeki Salas de los Infantes’deki Dinozor Müzesi’nden Fidel Torcida Fernández-Baldor’du. Torcida Fernández-Baldor, “Başından beri bu kemiklerin son düzeyde küçük boyutları nedeniyle olağanüstü olduğunu biliyorduk.” demişti.
Araştırmacılar, Foskeia’yı (‘Fos’ sözcüğü eski Yunanca’da ışık anlamına gelen sözcükten türetilmiştir) bulmanın, ornithopod dinozorların nasıl evrimleştiğini anlamak açısından önemli olduğunu söylüyor.
Arjantin’deki Universidad Nacional de Córdoba’dan ortak yazar paleontolog Marcos Becerra, “Küçülme, evrimsel basitlik anlamına gelmiyor.” dedi. Dieudonné’nin belirttiğine göre ise Foskeia’nın dişlerinin dizilimi de kendine özgüydü; ön dişleri “ortada devasa bir üç dişli mızrak gibi” öne doğru uzanıyordu. Stein da hayvanın “biraz ilginç” dişlerinin yanı sıra “ilginç bir kafatası yapısına” de sahip olduğunu ekledi. “Bu, evrimin yaptığı deneylerin bir başka örneğini gösteriyor.” diye ekledi.
Kafatası
2016’da yayınlanan önceki araştırmalar, fosilleri kabaca Vegagete ornithopod adı verilen bir dinozora atfetmişti. Ancak bunu resmen tanımlamak için yeterli bilgi yoktu. Son araştırmayla sağlanan en büyük ilerleme, kafatası parçaları ile birlikte yeni kafatasına ilişkin ögelerin tanımlanması oldu. Bu durum, Vegagete ornithopod dinozorunun resmi olarak tanımlanmasını ve adlandırılmasını sağladı: Foskeia pelendonum.
Dieudonné, “Genel olarak canlılarda bize en çok bilgi veren vücut bölümü kafatasıdır. Bize çiğneme süreci, görme yeteneği ve vücut dengesine ilişkin bilgi verir.” diye açıkladı. Kafanın şeklinin hayvanın çevresindeki gereksinimlerine göre çok kolay biçim değiştirebildiğini belirten uzman, “Bu nedenle, ne denli küçük ve parçalanmış olsalar da, bu kafatası kemikleri bize hayvanın yaşam biçimine ilişkin çokça bilgi veriyor.” dedi. “Bunların nasıl büyüdüğünü, nasıl yaşadığını, nasıl öldüğünü ve nasıl evrimleştiğini belgelemek, geçmişteki yaşamın değişen ortamlarda nasıl sürekli değiştiğini anlamak için önemli.” diye ekledi.
