Yer Altı Mantar Çeşitliliği Risk Altında
Paylaş
Sonuçları Nature dergisinde yayımlanan bir araştırmada, toprak altında yaşayan mikorizal mantar türlerinin %90’dan fazlasının korunan alanlar dışında bulunduğu ortaya kondu. Mikorizal mantarlar bitki kökleri ve bakterilerle kurdukları yararlı ilişkiler yoluyla ekosistem sağlığına ve karbon depolamaya katkı sağlıyor.
Araştırmayı yürüten Michael van Nuland ve ekibi, 130 ülkeden alınan toprak örneklerinden 2,8 milyardan fazla mantar kaynaklı DNA dizisi elde etti. Makine öğrenmesi modelleriyle bu veriler iklim, toprak ve arazi kullanımıyla ilişkilendirilerek mikorizal mantar topluluklarının küresel ölçekteki tür çeşitliliği ve dağılımı tamhin edildi. Veri çözümlemesinde her örnekteki tür sayısı ile türlerin yaygınlık ve nadirlik düzeyleri hesaplanarak bu bilgiler harita modellerine aktarıldı.
Harita, Batı Afrika Gine ormanları, Tazmanya’nın orta kuşak yağmur ormanları ve Brezilya Cerrado’su gibi bölgelerin en özgün mantar topluluklarının bir bölümünü barındırdığını gösteriyor. Ancak bu biyolojik zenginliğin yalnızca yaklaşık %9,5’i Dünya Korunan Alanlar Veri Tabanı’nda yer laan bölgeler içinde kalıyor, geri kalan bölüm büyük oranda korumasız durumda. Her ne kadar %9,5’lik bölüm doğrudan toprak altı mantarları amaçlanarak koruma altına alınmasa da araştırmacılar bu alanlarda dekosistemlerin bütünlüğünün korunmasının mantarları da dolaylı olarak koruyacağını belirtiyor.
Araştırma ayrıca toprak altındaki mantar çeşitliliğinin her zaman yüzeydeki çeşitlilikle paralel olmadığını örneğin yüzeydeki mantar türlerinin çeşitliliği bakımından görece yoksul görünen kimi alanların toprak altında zengin bir mantar biyoçeşitliliğine sahip olabildiğini ortaya koydu.
Van Nuland ve ekibi araştırmadaki bulgularla oluşturdukları “Underground Atlas” adlı etkileşimli haritayı kamu erişimine açtı. Bu sayede bilim insanlarına, politika belirleyicilere ve doğa korumacılara mikorizal mantar çeşitliliğine ilişkin bilgi sahibi olma ve koruma planlarını bu bilgilere göre oluşturma olanağı sunmayı amaçlıyorlar.
Araştırmanın sonuçları, toprak sağlığı ve doğa koruma politikalarında mikorizal mantarların daha çok göz önünde bulundurulması gerektiğini gösteriyor.
Kaynak
Çelik Sezer, İlay, Dünya’daki Yer Altı Mantar Çeşitliliği Büyük Ölçüde Korumasız Halde. Bilim ve Teknik 694(Eylül2025): 9-10.
